KRISTIEN THALAI LE TULAI KHAWVEL


-Upa Zadinlien Hmar 

 

Text : Nang ruok chu iengkimah fimkhur la, rinum tuor la, chanchinthra hriltu sin thaw la, I rawngbawlna kha hlen rawh. 2Tim 4:5 

 

Nisienlakhawm Daniel chun a lungrilin lal bu inhnik le a uoin dawnhai chun ama chu insukpawrchelo a tum tlat a; chuongchun mitilre hai hotu kuoma chun ama chu an sukpawrche naw theina ding kawng chu a hni a. Daniel 1:8 

 

Retheina in a sawrkang le thriel hnung, vangduoina le harsatna in a maksan phallo hringnun, bul tanna suong tlak le hril tlak neilo nunah inchuk ding a umnaw a, a thu saksuokah hlawkpui khawp thu tha umnaw sienkhawm, thuoitu hai mawphurna mi pek hi sel ruolah ka ruotnaw leiin in hmaah ka ngir el cho a nih. 

  

Thalai ei ti hin kum bithliek an angnaw a, kum iengzata intan am ti khawm hrilchawt thei annaw a, kum 15 anthawkin Thatlai hun intan angah lo ngai ta inla, EFCI chun kum 50 chen hi Thalaiah thang thei dingin kum a mi bithliek pek a. (EFCI Constitution & Bye laws Part X Chapter 3 Para 3.1) USA chun kum 15 anthawka kum 24 inkar hi thatlai hunah a pawm a, India chun National Youth Policy 2003 a siem a chun kum 13 anthawka kum 35 hi Thalaiah a pawm a, chun NYP 2014 a chun kum 15 anthawk kum 29 ah a sie nawk a nih. India rama mihriem dam kum chawkruolin kum 29 cho a nih ti hrietsa a tha bawk. 

 

Ei chengna khawvel hin hma a sawn pei a, ei pi le pu hun lai, zing nisa suok zuia kut sinthaw ringawt ngaituo, sunah lawmnu lawmpa zuiin an vanglai hun hlimum tak an hmang a, zanah anchawnghai run dawsang chunga dam, chawrtlak le suortlakah dam thunghmun le zalhmun rema, an perlai tringtrang leh zan lalnu inhuol velna hnuoiah an hellai Di run kaia an chenlai hringnun chu, a hunlaia ding chun vanramthlafuol intemna a ni ringawt. Tu ruok hin chu Khawvel inlumlet dan le ram changkang le hnam ropuihai nunphung hre phalo a an ngaituona in an lohma chin bak a phaknaw hun lai ang a ni tanaw a. Khawvel thiemna in a mi hung lutchil a, technology hmasawnna in ei insung a hluokhat tah. Hnam changkanghai nunphung le khawsakna, incheina le nungchang, sie le tha, thieng le thienglo inkara lenghai chu ei hmuphakah an hung inpholang mek zing bawk a. Chuong ang khawvel ei hmang mek hi, ei ni Kristien Thalai haiin iengtin am ei hmasuon ding tia inhrilhriet hi a pawimaw tak zet a nih. 

 

Inruolsiekna khawvel (Competitive World) a leng ei nih. Survival of the Fittest (A ru no no suokna) ram, a thatak cho ngirsuokna khawvel a ni leiin, inruolsiekna ansang ta hle. Inchukna zawlah ruol phak ve tumin zing zan chawl lova rimsik le rethei tuor huomin an thlan a, Kristien Thalai hai khawm chu inthlansieknaa chun ei thang ve ding a nih. Sport discipline hrang hrangah sum thawsuok el nilovin, hming ser nuomin mi sang tam tak an inthlansiek mek bawk. Kristien Thalaihai khawm thang veng ei tiu. Hausakna le thuneina ditin mi tamtak sunmu zanmu intuo hmanlo lekin hun an hmang. Social media platform-ah Liker le Follower ditin Kawng lo her le ban lo vai tawk an bo nawh. Ramri pel rak rak khawpin an inhervai vela, a tawpah muolphona ruoma inherliem khawm an bo nawh.  

 

Hienghai po po hi a tha nawh ei ti naw a, a huntawk hrieta indik taka thaw chun a tha vawng. Thiltha ni si, indiklo taka thaw chun mi suksetu le boralna rama mi thuoitu hmangruo anchang thei hlak leiin, ei fimkhur a tul hle. ‘Anleh thilthra chu keia ta dingin thina a lo nim a nih? Teu love! Nisienlakhawm suol ani ti an lang theina dingin thilthra chu hmangin a mi sukhlum a nih, suolna chu thupek leiin suol nasatak a hung ni theina ding a nih’ Rom 7:13 

 

Innghatna tlak Thalai ni a pawimaw: Pope Shenouda III chun, ‘Thalai neilo Kohran chu hmakhuo neilo Kohran ana, Kohran neilo Thalai chu hmakhuo neilo Thalai a nih’ tin a lo hril. Thalai chu Insung, Kohran le Khawtlang innghatna le hmakhuo ngirhmun ding hriltu a nih. Vanglai le hrat lai hun taka thawsuok neilo, insung chawmtu ding chawmhlawm ngai lem Thalai chu a Kristien naw a, insung ta dingin a thlamuongpuium naw vieu hlak. Phurrik phurtu ding kha phurrikah anchang chun, chu insung chu hmakhuo a pik hle tina a nih. 

 


Thalai tam tak, khawvel inhawitirna hnawta kohran bel nachang hre talo an um mek zing a. Chuong ang Thalai tamna peia chun mani inthat (Suicide) an tam hlak. National Crime Record Bureau (NCRB) in a tarlang danin, kum 2021sung khan India ramah mani inthat mi 1,64,033 um anga record a nih. Mani inthathai hi kum 15-35 inkar anni tlangpui. Pathien ram rawngbawlna maksana, khawvel inhawitirna hnawt, a tawpa nun beidawng an ni tlangpui hlak. 

 

Thalaihai hi Kohran kut, ke ei ni a, Kohran thuoitu la hung ni ding ei ni leiin, ei hratlai hin Kohran bela, Pathien thutakah lo intat ngei hi a pawimaw hle. Insung, Kohran le khawtlang-in a thlamuongpui le ringzo thalai ni tum tlat ding a nih. Vanglai le hratlai hunah mihaiin ei lakah beiseina an neinaw chun, ei hlutna chu anhnuoi hle tina a nih.  

 

Vanglai hratlai lamtluong hraw zo hnungah, lamsuk truma taksa mawina le hratna haiin chuoi tieng an hung pan pha chun, hlutna ei nei tlawm deu deuva, a tawpa chun hnawksak ei ni hlak. 

 

Kawppui zawng fimkhur a trul: 

English thuziek mi, William Shakespeare chun, ‘Love is blind, Lovers cannot see the pretty follis that themselves commit’ tin a lo hril a. Hmangaina chun thil indiklo khawm a hmu dika, thil mawilo khawm a hmu mawi hlak. Chulei chun, I hmangai hma in, hmangai tlak a ni am ti ei thlang fimkhur hle a ngai. Nunghak pakhat chun pasal a hnawt a, ‘Tawi, I hnawt ela chu zu a nghei ta a?’ tin kan dawn a. ‘Aw… nghei ta e, a ngheia ka zui ngam cho annawm’ tin a mi dawn. Chu iengchen am a nghei ta a? ka ti chun, Kar 2 a nghei tah, a ti chu kan nui huk hmel ka hriet nawh. Hlem hi ei lo awl ngei! Hmangaina a pieng laklaw ta leiin, iengkim kha a pawm thiem vawng el a nih. 

 

Pi le pu hai chun, ‘Nunghak tlangval hun lai hi ze thup hun lai a nih’ an lo ti hlak a. Kawppui ding an thlangin, an pi le pu, an nu le pa hai chen an suia, insung mize ditumlo anni chun, nei tlakah an lo ruot ngai nawh. Karah hmangaina a pieng hma in, hmangai tlak a ni am ti hi fimkhur taka inkhina tinrenga inkhi a, damsung khawsak relpui tlak anni chun, hmangaina mite en cho hlak hi a lo him tak a nih. Hmelthatna le ditumna ringawt leia lo hmangai nghal ngawt khan, suksuol a awl nuom vieu. 

 

Hmeltha nilovin mi thra zawng rawh, hmelthatna chu la chuoi ding ana, thratna ruok chu a mawi zing hlak. 

I hmangai hma in hmangaitlak a ni am ti ngaituo hmasa rawh. hmangaina khurah I lutpui ta chun I hmangaina chun nang vek suksieng a ti che. 

Hmangaina hi hmelthatnaa innghat annaw a, neinungna le hausaknaa innghat a ni bawk nawh. Retheina le bawrsawmna tinreng inhuol vel kara khawm nina ang anga inhrietthiem tawnna le in pawm thiemna hi a nih. 

Hmangaitu chun a hmangai chu a hlem ngamnaw a, a sukna thei nawh. Sukse dingin huoisenna a nei bawk nawh. A suknatu che le sukhliemtu che chu hmangaitu tak tak a ni ngai nawh. 

I hmangai nekin a hmangaitu che hmangai tum la, chu hmangaina chu a detindo lem hlak. 

Mi hnawlhnung I pawm a, I hnawlhnung an lo pawm a, pawm ding le hnawl ding thlang fimkhur rawh. 

Retheina le bawrsawmna in Hmangaitu dik a kosuok a, hmangaitu der a hnawthmang hlak. 

A san tam tak leiin Hmangaitu chu lungsen hlak sienkhawm, iengtiklai khawm a hmangai chu a thlatlam ngai nawh. 

 

Kristien Thalai le a ruka nuhmei/Pasal innei hi thil inhmelo a nih. Ei ni tlangmihai chu nuhmei le pasal inpawlnel hman ei nih. Nuhmei le Pasal ei um tlang duol duol khawmin thil pangngaia ei ruot a, ngaimak le ngaisietna ei nei nawh. Hi nunphung (Culture) tak hin a thanaw zawngin nghawng a nei a, in hmangaihai karah inpawna le innelna nasa lem antluna, ramri khela khawsa in hmangainaa chun iengkim thiengah ngaiin, innei hnunga khawsak dan ding po po lo puk lawkin thienghlimlo taka nupaa insiem a tul hlak. Kristien Thalai chun, Dan Thienghlim ngeiin Inneina a buotsai ding a nih. Chu chu trinpui seng ei tiu.  

 

Nuhmei Pasalna & Zu le ruitheithilah fihlim ding ei nih: 

Sihal chu Tuisunsuo-ah a thla tla pal hlau el a, suok thei lovin antal antal lai chun, Kelchal dangchar tui dawn ding zawngin tuisunsuo chu a hung pan tah a. Sihal chu hmu-in a kuomah – ‘Ruola… tuisunsuo tui kha an hnik am?’ Tin an dawn a, Sihal chun.. ‘Inhnik tak a nih, a thlum-a, ka dawn dittawk theinaw a nih, hung  trum ve rawh’, a ti a, ngaituo set set lo chun Kelchal chu a zuk inchawm lut el tah a. Sihal chun kelchal ki-a chun chuongin an chawm suok tah a. a maksan tawm chun, ‘I khakhmul zat bek kha thluok nei nila chu, in chawmlut hma khan an thuk zie I en hmasa ding a na’ tin hmusit takin a maksan tah a. A hun hmaa Nuhmei Pasalna le ruitheithil khura lut laklaw ta chun nuom thu-a suok el thei a ni tanaw a, a thatnaw zie ei hriet a, nun suktawitu le sukkhawhlotu a ni ti ei hrietsa in, thaw sin chakna dam, chu khur sunga lut laklaw hai nun dan intem sin chakna dam ei nei a, ei ngaituona a tawi hle tina a nih. Nuhmei Pasalna hmang suolhai hringnun ei hmu a, ruitheithil bawia intanghai nun rinum zie ei hmu a, an intangna khur inthuk zie ei hmu zing si a, lan chawmluttu chu, a kutchal chen khawm ngaituona a neinaw tina a nih. Mani nun hi tu midangin an mi suksiet peknaw a, mani vekin ei suksiet hlak a nih. 

 

Thiltha tamtak hmu ding le hriet ding um sienkhawm, ngaituona le mit latu tak hlak chu thilthanaw anni hlak. Nuhmei tamtak haiin an taksa mawina le hmelthatna hmangin sum laklut an tuma, khawvel mithmua an inpholangna thlalak le video hai chun tulai Tleirawl tam tak nun a suksiet mek. An thaw le um dan anga lo khawsak ve nuomna neiin, naupangte-in an thienghlimna an sukpawrche a, nun khawhlo taka khawsak zui pei awlsam tak a nih. Vawisun-a thalai fekhawm hai hi, Mihriem le Pathien mithmu-ah nuhmei pasal thilah ka la thienghlim ti po ban phar ei tiu ti ding ni inla, a then chu ei hmulthi tho ur ur el a tih.  

 

Technology le a bebawm hmang thiem a trul:  

Khawvel technology hung  insang peiin hmun hla taktaka mi khawm mi thlungzawnin khawvel kiltin khawm internet fethlengin ei hmuin ei hriet thei tah. Mimal le sungkuo tin thlung phak technology chu Smartphone hi a nih. Chu smartphone chu ei kutah ei chawi fur tah a, Fashion chikhat ang a hung ni tah. Ei khum kil anthawkin ruol pawl nan ei hmanga, nunghak tlangval inleng nan ei hmang a, insungah cheng hmunkhat siin, ei khawvel lengna a dang seng a, sungkuo ti ti tlang diel diel a um ta nawh.  Mi dang lakah a mi sie hranga, mania um inhawitirna a mi peka, inlaichinna a sukhla zuol hlak. Ei rama ei hmang tlanglawn hieng- Whatsapp, Facebook, Messenger, Instagram, Pinterest, le outlet dang dang bakah  Website chi hrang  hrang um hai hmang tangkai hi bengvarna le hrietna sukhmasawnna a nih. Hieng outlets le website hai hi mi tamtak chun an hmang suol rawp hlak, Kristien thalai ei nina le chun thil inhmelo a nih. Chuleiin khawvel hmasawnna hmang tangkai thiema bengvarna le remhrietna  ei nei nawk zuolna ding le mi rawnkai ni ding chun Social Media Outlets le Website hrang hrang hai hi hmang tangkai thiem ei tiu. 

 

Thlalak le video thanaw tak tak hmu tam leiin, thaw ve sin chakna a min nei tir a, mi tam tak muolpho taka an um hi, an tum reng lei nilo, an private thil ding cho hung leak out pala, muolphona tawpkhawp tuok an um hlak. Smartphone I chela, nang I smart sinaw chun, suk muolphotu che le I mawl zie suklangtu a ni thei.   Dating & Chating na ringawta Social Media Platform ei hluo hlak hi, Kristien Thalai hai chun a huntawk ei hriet a pawimaw hle. Hun a khawrala, sawt tak tak zan ei menga, zing tho nachang hrelo Thalai tam tak an um hlak, hun ei khawral chun, sum tam tak ei khawral tina a nih.  

 

Incheina chintawk hriet a ngai:  

Sap thuvar chun, ‘Cut your coat according to your cloth’ a ti a, I neina phu-in inchei rawh ei ti hlak. Sumdawngnaa chun Fashion Industry hi inthangduong pawl tak a nih. Fashion Industry hai hin an mi hemkuol dan dana inchei ei ni deu tak. A changin anfuol an min haktir a, a changin an sing. A changin an tight, a changin anthawl. Uor vanglaia nei velo ni kha tulai lovah ei in ngaia, nei le neilo hril thei an nawh, hrietnaw karin thuomhnaw ei lo nei tren trun hman hlak a nih.  

 

Nuhmei incheina cho an nawh, pasal inthuomna khawm a bang bik nawh. Kekawr bau par uor hun dam, anzui uor hun dam, malpui in tight le kap insing uor hun dam a um a. Kekawr bau par uor hun lai lem chun, puonthan dangin a bau ei phawk belsaa, a par lien lien kha a nal mani ti dingin an uluk thei hle. 

 

Mi pieng nal, hmeltha le pangvun mawi em em haiin, inhme le nal taka an inthuomna kha, ei figure, complexion, le hmel ngaituo lek lovin ei lo inbel tum ve phet a, hmel inhmepuinaw chu thuhran, a thuomhnaw ei lan hmepui naw nawk sawng lem chun, laktlakna lai reng ei um ta ngai nawh. Tribal ru le chang ruolban zolo, figure le piengpui hmel renga khawm zat hni hnuoi tieng hanger hin, mi uor lo uor ve ngawt kha… zing tawngtaina subject-a san ngai khawpa ngaituo um ei ninaw cho hlak a nih. 


 

Ei thuomhnaw chu a branded am, a outdated am, fai tak le thienghlim taka enkawla, mit sukkham thei khawpa incheina uchuok thawlo a tha a, en a inza-um tawk inthuom dan, taksa inza-umna mawi taka inhliekhu tir hi Kristien Thalai haiin ei uor ding chu a nih. 

 

 

Thlirtu ngaituona thuoisuol thei khawpa incheina ler le sexy, a hlimthla inlang thei khawp hiela thuomhnaw inphan/tight inbel hi ei hnawl ngam a tha. 

 

Make-up chu hrilsei rak da’l ei tih. Make-up bovin ei nunghakhai hmel a kim thei nawh. 

 

Chuong ang bawkin, nuhmeihai khawm silfen mawltak leh, inchei talaw lovin, thuom inchawi tawkin inthuom hai sienla, sam phierin amani, rangkachakin amani, lunghluin amani, puon man tamtak haiin inchei lovin, Amiruokchu nuhmei Pathien ngaisak intihai chun, inphu tawkin thilthaw thratin inchei hai sien ka nuom.  1Tim 2:8-10 

 

Hun septhiem (Time Management) a pawimaw: Rethei le Hausa, mi mawl le pasie hai kuoma in ang chara pek chu Hun hi a nih. Nikhatah darker 24 (Chu chu a minute-a sutin minute 1440, A second-a sutin Second 86,400) ei nei seng. Chu hun hmang thiem le thiemlo-in nunah nghawng nasatak a nei. Darkar khat sin thaw dingah Darkar 4/5 ei inkeibuoi chun, darkar 3/4 kha a tlawna ei hmang ral tina a nih. Mitin hin hun hi ei hmang khawp tanaw em em. Hun a tawi tah tina annaw a, sin an hauva, thaw nuom le nei nuom a pung deu deuva, umze neia hun hmang seng an nuom tah. Chuonglai kara Ludo lo inkhik ruolsiek thaw a, Online le Offline games-a hun lo khawral hin, ei hmakhuo ding nasatakin a nghawng a nih. Zingah zani ni el ding hi, umze neia I hmangnaw chun, a tuortu ding chu ei ni tho a nih. 

 

Thilthaw dingin hun bituk ei siema, a hunbi zui le zawm theilo, khawlaia hun khawral le boro gop set mei mei nun hi bansan a tha. Intodelna daltu a nih. 

 

Tribalhai chu chawl lai khawma um trawk trawk thiemlo, thil tangkai thawkuo silo hin hun ei hmang tam. Chawl lai khawm hin ei kut le ke a chang zinga, khik le khel ding ei zawnga, lamlawn lai khawmin lamsaka thingkung le ruokung um mei mei hang sat zuou dam ei ching. Ei hun-awl hi iengtin am ei hmang a? ti hi sut ngun a tha. 

 

Khawvel-a hin hmu ding le hriet ding, inhnar ding le nei nuom le ni nuom thil tam tak a um. Chuonghai nei chakna chun a se zawng le tha zawngin mihriem hringnun a thuoi hlak a, a se zawnga a mi keithuoi chun nun khawhlo taka hmangna ruom le, mani inthat (Suicide) chen tlung thei a nih. Thalai tam tak, lampui indik kawkhmutu le keithuoitu mumal tak neilo haiin, dit ang nei theinaw lei dam, nuom zawng ni phak theilo dinga in ngaia, mi dang nun inhnar reng renga ngaituona hmang an tam nuom vieu. Chuleiin tulai thalai, khawvel sei lem la hmang mek ding haiin, iengtin am chu lampui indik chu hraw-in, ei hringnun hi hmang thei ei ta ti hi ei ngaituo rawp a trul..  

 

Damlai lamtluong hi alo tluong vawng biknaw ti hi ei hriet a ngai. Duthusamin sam luot a neinaw a, duthusam sukpuitling ding ruok chun samna khelah inthawksuok a ngai a, tuor a ngai a, a hun lai chun tlasietumin inlang sienkhawm a rasuok ruok chu a thlum a nih. 

 

2Tim 4:5 ziekah 1. Nang ruok chu iengkimah fimkhur la  2. rinum tuor la  3. chanchinthra hriltu sin thaw la  4.  I rawngbawlna kha hlen rawh. Hi point 4 pawimaw tak tak ei hmu hin, a funkim hle. 

 

Sie le thra, thieng le thienglo kara hringnun hmang mek eini leiin, Daniel 1:8naa - Nisienlakhawm Daniel chun a lungrilin lal bu inhnik le a uoin dawnhai chun ama chu insukpawrchelo a tum tlat a; a ti ang el khan, khawvel suolna le pawrchena anthawka insiekienga, insukpawrchelo ei tum tlat ding a nih. 

 

19th Century in America 

 

‘Love is blind, Lovers cannot see the pretty follis that themselves commit’ 

-William Shakespeare 

 

Ka lawm e

Comments

Popular posts from this blog

ARTICLE : Advent Christmas Or Advance Christmas

TIENLAI KOHRAN CHANCHIN THENKHAT